نتيجه تضعيف موقعيت سياسى و حكومتى آنان دست زدند . خلفاى عبّاسى كه در اين دوره تا آغاز غيبت صغرا بر مسند حكومت بوده‌اند ، به اين شرح اند : 1 - 1 . هارون بن معتصم ملقّب به « الواثق باللَّه » ( 227 - 232 ق ) هارون پس از مرگ پدرش معتصم ، در سال 227 قمرى به خلافت رسيد . دوران خلافت كوتاه او همراه با شورش در مناطق متفاوت اسلامى بود . در دورهء او ، تركان بويژه « اشناس ترك » « 1 » قدرت بسيار يافتند و حاكمان ولايات نيز تقويت شدند كه از جملهء آنان ، عبد اللَّه بن طاهر ، حكمران خراسان ، طبرستان و كرمان ، بود . او در سال 232 قمرى به علّت بيمارى در گذشت . 1 - 2 . جعفر بن معتصم ملقّب به « المتوكّل على اللَّه » ( 232 - 247 ق ) متوكّل پس از مرگ برادرش الواثق باللَّه ، به حكومت رسيد . او شرابخوار ، تندخو و متعصّب بود و با معتزليان ، مخالفت و اهل حديث را تقويت مى كرد . او همچنين با علويان و شيعيان به شدّت دشمنى داشت ، تا جايى كه زيارت عتبات را ممنوع كرد و دستور داد در سال 235 قمرى ، مقبرهء امام حسين عليه السلام در كربلا را تخريب كنند . « 2 » در اين ايّام بسيارى از شيعيان ، حبس و شكنجه و كشته شدند . سرانجام ، متوكّل عبّاسى با توطئهء پسر و جانشينش محمّد ، ملقّب به منتصر و با همكارى فرماندهان ترك دربار ، به قتل رسيد . « 3 » 1 - 3 . محمّد بن متوكّل ملقّب به « المنتصر باللَّه » ( 247 - 248 ق ) دورهء حكومت منتصر ، شش ماه بيشتر دوام نيافت ؛ چرا كه به زودى به دست

--> ( 1 ) . فرمانده مقتدر عباسى در دورهء الواثق باللَّه . ( 2 ) . تاريخ الطبرى : ج 9 ص 154 و 185 . ( 3 ) . تاريخ الطبرى : ج 9 ص 222 .